فاحشه‌اى كنند به چهار گواه ، هام سخن ، بر وى روشن و محكم كرده . و يقال بفاحشة قد بيّن فحشها ، فهى مبيّنة . باقى قرّاء بكسر يا خوانند : مبيّنة ، على بناء الفعل للفاعل ، اى بفاحشة مبيّنة ظاهرة . ميگويد : مگر فاحشه‌اى كنند پيدا و روشن . و قيل المعنى بفاحشة تبيّن فحشها ؛ و بيّن برين قراءت لازم است ، و بر قراءت اوّل متعدّى است ، و گفته‌اند برين قراءت هم متعدّى است ، و المعنى بفاحشة مظهرة للحدّ عليها . ميگويد : مگر فاحشه‌اى كنند كه حدّ بر ايشان پيدا و روشن كند به آن ، و تبيّن لازم است ، يقال بان الأمر و تبيّن اذا ظهر ، امّا ابان و بيّن و استبان هم لازم است و هم متعدّى . قال سيبويه : ابان الامر و بيّن و استبان ، ابنته و بيّنته و استبنته . وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ - يعنى : قبل أن يأتين بالفاحشة . ميگويد : چون اين زنان فاحشه‌اى نكنند ، و نشوز و نافرمانى از جهت ايشان نبود ، با ايشان خوش زندگانى كنيد ، و در عشرت آداب شريعت بجاى آريد ، و خلق نيكوكار فرمائيد ، و رنجها از ايشان احتمال كنيد ، و بر محال گفتن و ناسپاسى ايشان صبر كنيد ، و با ايشان گرفته و تاريك مباشيد ، و به قدر عقل ايشان با ايشان زندگانى كنيد . مصطفى ( ص ) گفت : « خيركم خيركم لأهله ، و أنا خيركم لأهلى » . بهتر شما آنست كه با اهل خويش بهتر است ، و خوشخوىتر ، و خوش زندگانىتر ، و من با اهل خويش از همه بهترم . و آخر سخنى كه مصطفى ( ص ) در آخر عهد خويش گفت ، آن بود كه : نماز بپاى داريد ، و بردگان را نيكو داريد ، و بر شما باد كه حقّ زنان بجاى آريد كه اسيرانند در دست شما ، با ايشان زندگانى نيكو كنيد . و كان النّبيّ ( ص ) من النّاس مع نسائه « 1 » . فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْراً كَثِيراً ميگويد : اگر شما ايشان را نخواهيد و صحبت ايشان كراهيت داريد ، باشد كه شما را

--> ( 1 ) . در نسخهء ج پس از كلمه النبى ( ص ) جايى باندازهء يك كلمه خالى مانده و ترديدى نيست كه كلمه‌اى نظير « ارفق » افتاده زيرا بدون آن عبارت ناقص است .